Salam əziz RootLab.az oxucuları!
Bu gün sizinlə birlikdə müasir dünyada getdikcə daha çox önəm qazanan mövzuya – VPN texnologiyasına nəzər salacağıq. İnternet təhlükəsizliyi və məxfiliyiniz barədə düşünürsünüzsə, bu məqalə sizin üçün mütləq faydalı olacaq.
VPN nədir?
VPN (Virtual Private Network) yəni Virtual Şəxsi Şəbəkə, internetdə təhlükəsiz və şifrələnmiş əlaqə yaradan texnologiyadır. Sadə dillə desək, VPN sizin kompüteriniz və ya mobil cihazınızla internet arasında bir növ “tunel” yaradır. Bu tunelin içərisindən keçən bütün məlumatlar şifrələnir və kənar nəzərdən qorunur.
Təsəvvür edin ki, şəhərdə açıq yolla gedirsiniz və hər kəs sizi görə bilir. VPN isə sizə görünməz bir tunel təqdim edir – siz hələ də eyni yolla gedirsiniz, amma heç kəs sizi görə və ya harada olduğunuzu müəyyən edə bilmir.
VPN necə İşləyir?
VPN texnologiyasının işləmə prinsipi aşağıdakılardan ibarətdir.
Şifrələmə prosesi: Cihazınızda VPN proqramını işə saldığınız zaman, bütün internet trafikiniz şifrələnməyə başlayır. Bu o deməkdir ki, göndərdiyiniz və qəbul etdiyiniz məlumatlar xüsusi kodlarla qorunur.
VPN serverinə qoşulma: Şifrələnmiş məlumatlarınız adi internet provayderiniz vasitəsilə VPN şirkətinin serverinə göndərilir. Bu server dünyanın istənilən nöqtəsində yerləşə bilər.
İP ünvanının dəyişməsi: VPN serverindən internetə çıxdığınız zaman artıq sizin real IP ünvanınız deyil, VPN serverinin IP ünvanı görünür. Beləliklə, ziyarət etdiyiniz saytlar və xidmətlər sizin əsl yerləşdiyiniz yeri müəyyən edə bilmir.
Təhlükəsiz əlaqə: Bütün bu proses zamanı internetdə davranışınız məxfi qalır və heç kəs – nə internet provayderiniz, nə dövlət orqanları, nə də haker qrupları – sizin onlayn fəaliyyətinizi izləyə bilmir.
VPN-in pis tərəfləri və riskləri
Hər texnologiya kimi, VPN-in də bəzi çatışmazlıqları var
İnternet sürətinin azalması: Şifrələmə prosesi və məlumatların əlavə serverdən keçməsi internet sürətinizi bir qədər azalda bilər. Keyfiyyətli VPN xidmətlərində bu fərq az hiss olunur, lakin pulsuz və ya keyfiyyətsiz xidmətlərdə sürət əhəmiyyətli dərəcədə düşə bilər.
Bütün VPN-lər etibarlı deyil: Bəzi VPN şirkətləri sizin məlumatlarınızı toplayıb üçüncü tərəflərə sata bilər. Xüsusilə pulsuz VPN xidmətləri bu baxımdan çox risklidir.
Texniki çətinliklər: Bəzi saytlar və xidmətlər VPN istifadəçilərini bloklamağa çalışır. Bu, bəzən əlavə tənzimləmələr tələb edə bilər.
Qanuni məsələlər: Bəzi ölkələrdə VPN istifadəsi məhdudlaşdırılıb və ya qadağandır. İstifadə etməzdən əvvəl ölkənizdəki qanunvericiliyi öyrənməlisiniz.
Hansı VPN daha təhlükəsizdir?
VPN seçərkən diqqət etməli olduğunuz əsas meyarlar:
Logların saxlanmaması siyasəti: Etibarlı VPN xidməti sizin fəaliyyət tarixçənizi saxlamamalıdır. “No-logs” və ya “zero-logs” siyasətinə malik şirkətlər üstünlük təşkil edir. Bu o deməkdir ki, hətta dövlət orqanları tələb etsə belə, şirkət sizin haqqınızda məlumat verə bilməz – çünki belə məlumat saxlamır.
Güclü şifrələmə: AES-256 şifrələmə standartı müasir dövrdə ən təhlükəsiz hesab olunur. Bu şifrələmə metodu hətta dövlət təşkilatları və kəşfiyyat agentlikləri tərəfindən də istifadə olunur.
Yerləşdiyi ölkə: VPN şirkətinin hansı ölkədə qeydiyyatdan keçməsi vacibdir. “14 Gözlər” alyansına (ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya və digər məlumat mübadiləsi edən ölkələr) daxil olmayan ölkələrdə yerləşən şirkətlər daha etibarlıdır. İsveçrə, Panama, Britaniya Virgin adaları kimi ölkələr məxfilik qanunları baxımından üstünlük təşkil edir.
Kill Switch funksiyası: VPN əlaqəsi kəsildiyi zaman bütün internet əlaqənizi avtomatik olaraq kəsən bu funksiya çox vacibdir. Beləliklə, qəfil VPN kəsilməsi zamanı real IP ünvanınız açıqlanmır.
DNS sızması qorunması: DNS sorğularınızın VPN tunelindən kənara çıxmamasını təmin edən texnologiya olmalıdır.
Çoxlu server yerləşmələri: Dünyanın müxtəlif ölkələrində serverləri olan VPN daha çevik və sürətlidir.
Müasir protokollar: OpenVPN, WireGuard və ya IKEv2 kimi müasir və təhlükəsiz protokolları dəstəkləməlidir.
Tövsiyə olunan etibarlı VPN programları
Beynəlxalq tənqidçilər və təhlükəsizlik ekspertləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilən VPN xidmətlərinə nümunələr:
NordVPN: Panama əsaslı, güclü məxfilik siyasəti və geniş server şəbəkəsinə malikdir. İkiqat şifrələmə, CyberSec texnologiyası və 60-dan çox ölkədə serverlər təklif edir.
ExpressVPN: Britaniya Virgin adalarında yerləşir, yüksək sürət və etibarlılıq təmin edir. 94 ölkədə serverləri var və istifadəsi çox asandır.
ProtonVPN: İsveçrə qanunvericiliyinə tabedir, pulsuz versiyası da olan nadir etibarlı xidmətdir. Fiziklər tərəfindən yaradılıb və təhlükəsizliyə xüsusi diqqət yetirilir.
Surfshark: Münasib qiymətə keyfiyyətli xidmət təklif edir, limitsiz cihaz qoşulmasına icazə verir. Multihop əlaqə və CleanWeb funksiyaları var.
Mullvad: Anonim qeydiyyat imkanı (hətta e-poçt tələb etmir), İsveçrə əsaslı, məxfiliyə maksimum diqqət yetirən xidmətdir.
VPN haqqında səhf fikirlər və həqiqətlər
Mif: VPN istifadəsi qanunsuz fəaliyyət göstəricisidir. Həqiqət: VPN qanuni texnologiyadır və milyonlarla insan və şirkət təhlükəsizlik məqsədilə istifadə edir. Şirkətlər işçilərinin evdən təhlükəsiz işləməsi üçün, banklar məlumat təhlükəsizliyi üçün VPN istifadə edir.
Mif: VPN məni tamamilə anonim edir. Həqiqət: VPN yüksək səviyyəli məxfilik təmin etsə də, tam anonimlik vermir. İnternet davranışınız, cookie-lər və digər izləmə metodları hələ də sizi müəyyənləşdirə bilər.
Mif: Antivirus varsa VPN lazım deyil. Həqiqət: Antivirus və VPN fərqli məqsədlər üçün istifadə olunur. Antivirus zərərli proqramlardan qoruyur, VPN isə məxfiliyi və məlumat təhlükəsizliyini təmin edir.
Mif: VPN yalnız hackerlar üçündür. Həqiqət: VPN adi insanlar, biznes adamları, jurnalistlar, tələbələr və məxfiliyinə əhəmiyyət verən hər kəs üçün faydalıdır.
Pulsuz VPN-lər təhlükəsizdir?
Pulsuz VPN xidmətlərinə ehtiyatla yanaşmalısınız. Məşhur bir ifadə var: “Əgər məhsul pulsuzdursa, deməli məhsul sizsiniz.” Pulsuz VPN-lərin əksəriyyəti aşağıdakı problemlərə malikdir.
Sizin məlumatlarınızı toplaylıb reklam şirkətlərinə satırlar. Bu, VPN istifadə etməyin əsas məqsədinə ziddir.
Zəif şifrələmə və ya heç şifrələmə istifadə etmirlər. Bu halda, VPN-dən istifadə etməməklə eyni vəziyyətdə olursunuz.
Quraşdırma fayllarında zərərli proqramlar ola bilər. Bəzi pulsuz VPN-lər əslində virus və ya reklam proqramlarıdır.
İnternet sürəti çox aşağı olur və məhdud trafik təklif edirlər.
Əgər büdcəniz məhduddursa, ProtonVPN kimi etibarlı şirkətlərin pulsuz versiyalarını seçə bilərsiniz. Lakin ümumiyyətlə, məxfiliyiniz üçün ayda bir neçə dollar xərcləmək daha ağıllı qərardır.
